Προστασία Δασών και Αεροδιαστημική

Με αφορμή τη δημόσια διαβούλευση με αντικείμενο το σχέδιο νόμου για την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων που επλήγησαν από τις πυρκαγιές (http://www.opengov.gr/minenv/) θα προσπαθήσω περιληπτικά να περιγράψω ένα τεχνολογικό πρόγραμμα δασοπροστασίας και δασοπυρόσβεσης με επίκεντρο τους μινι-δορυφόρους, τονίζοντας ταυτόχρονα τη χρησιμότητα που θα έχει για την Ελλάδα μία αναπτυξιακή επένδυση σε αυτούς. Θα είναι δηλαδή ένα από τα εργαλεία εφαρμογής της πολιτικής πράσινης ανάπτυξης.

Το κόστος των δασικών πυρκαγιών

Σύμφωνα με τη μελέτη του Τμήματος Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις δασικές πυρκαγιές, οι πυρκαγιές του 2007 προκάλεσαν εκτενείς καταστροφές σε ολόκληρα χωριά, σπίτια, στην κτηνοτροφία, και στην υποδομή (δρόμοι, τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρικό δίκτυο και υδροδότηση). Επίσης ο τουρισμός και η γεωργία υπέστησαν εξίσου μεγάλη ζημιά. Καταστράφηκαν 78000ha καλλιεργήσιμης γης κυρίως σε ελαιόδεντρα στην Πελοπόννησο. Το συνολικό κόστος της καταστροφής εκτιμάται στο εύρος των 3 – 5 δις. €, δηλαδή με το 1.4 – 2.4% του ΑΕΠ. Σε αυτό δεν περιλαμβάνεται βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία από τους τοξικούς καπνούς που αιωρούντο πάνω από τις πόλεις, τις μεγάλες εκπομπές διοξίνης και την μόλυνση των υδάτων από τις στάχτες. Επίσης δεν μπορούν να υπολογιστούν η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων που θα επέλθει από τη γενικότερη βλάβη που υπέστη το τοπίο, όπως η διάβρωση του εδάφους, η διατάραξη της ισορροπίας του εδάφους – νερού, οι πλημύρες και η κύλιση λάσπης που θα είναι αποτέλεσμα της καταστροφής της βλάστησης.

Η εν λόγω μελέτη θεωρεί ότι ένα από τα σημαντικότερα αίτια των πυρκαγιών ήταν η μεταφορά της ευθύνης της δασοπυρόσβεσης το 1998 από τη Δασική Υπηρεσία στη Πυροσβεστική. Οι τρομακτικές δασικές πυρκαγιές του 2007 οφείλονται κατά ένα μέρος στη συστηματική περικοπή των επενδύσεων στην δασοπροστασία λόγω αυτής της αναδιάρθρωσης. Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται οι ελλείψεις σε εργαλεία πρόληψης και διαχείρισης των πυρκαγιών, όπως συστήματα επιτήρησης και πρόγνωσης που θα μπορούν να προειδοποιούν έγκαιρα για μια πυρκαγιά. Ειδικά για την Ελλάδα αναφέρεται ότι η χώρα μας δεν είχε στη διάθεσή της δορυφορικές εικόνες που θα βοηθούσαν στον έγκαιρο εντοπισμό των εστιών. Πέραν δε αυτού, η επιχειρησιακή μεθοδολογία που ακολουθείται μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα, δηλαδή η άμεση επέμβαση στη φωτιά με όλα τα διαθέσιμα αεροπορικά μέσα, φαίνεται να μην ήταν η πρέπουσα για το 2007 που υπήρξαν ταυτόχρονα πολλές και μεγάλες πυρκαγιές. Οι πολλές παράλληλες και μεγάλες πυρκαγιές του 2007 έφεραν γρήγορα σε κορεσμό τα εναέρια μέσα και σε σύγχυση το μηχανισμό διαχείρισης της κρίσεως.

Δίκτυο δασοεπιτήρησης

Ένα μεγάλο μέρος των προαναφερθέντων αιτιών θα μπορούσε δυνητικά να είχε ξεπεραστεί αν η Ελλάδα είχε επενδύσει εγκαίρως σε μικρούς δορυφόρους, όπως δηλαδή:

(α) Στην αρχή κάθε καλοκαιριού ή δασοπυροσβεστικής περιόδου να εκτοξεύεται ένας μίνι – δορυφόρος παρατήρησης με διάρκεια ζωής  12 μηνών (αυτό είναι τεχνικά εφικτό για πολύ χαμηλές τροχιές με κλίσεις χαμηλότερες από 430). Αυτός περνώντας πάνω από την Ελλάδα 3-4 φορές την ημέρα θα διαβιβάζει εικόνες της Ελλάδος ώστε στο κέντρο επιχειρήσεων δασοπυρόσβεσης να υπάρχει στρατηγική εικόνα των πυρκαγιών σε όλη τη χώρα. Επί προσθέτως σε περιπτώσεις εκτεταμένων μετώπων και ταυτόχρονων μεγάλων πυρκαγιών ο ίδιος μίνι-δορυφόρος μπορεί να δίνει εικόνα ώστε να εποπτεύεται το κάθε μέτωπο και η επίπτωση των πυροσβεστικών επιχειρήσεων επί της εξέλιξης του μετώπου ξεχωριστά, δηλαδή σε τακτικό επίπεδο.

(β) Ένα κέντρο επιχειρήσεων διαχείρισης δασοπυρόσβεσης είναι απαραίτητο. Το κέντρο αυτό θα έχει ως πυρήνα λειτουργίας ένα σύστημα GIS με όλα τα απαραίτητα στοιχεία γεωγραφικών πληροφοριών (π.χ. τύπος, πυκνότητα και ύψος βλάστησης, κλίση εδάφους) που θα συνεργάζεται με σύστημα τεχνικής νοημοσύνης ως έμπειρο σύστημα λήψης αποφάσεων. Το κέντρο θα λαμβάνει δορυφορικές εικόνες και μετεωρολογικά δεδομένα (άνεμος, υγρασία, θερμοκρασία) και θα τα εναποθέτει στο σύστημα GIS. Στη συνέχεια το έμπειρο σύστημα μετά από επεξεργασία δεδομένων θα προβλέπει με ακρίβεια ώρας την πορεία της πυρκαγιάς και θα δίνει οδηγίες για την βέλτιστη κατανομή δυνάμεων πυρόσβεσης και την βέλτιστη δημιουργία γραμμής άμυνας. Το σύστημα θα παρέχει επίσης δυνατότητα εξομοίωσης σε μορφή σεναρίων για παίγνια και ασκήσεις επί χάρτου αλλά και για πραγματικές ασκήσεις δασοπυρόσβεσης με κινητοποίηση μονάδων και μέσων όπως κάνουν και οι ένοπλες δυνάμεις. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορεί αποτελεσματικά να καλυφθούν οι ελλείψεις στις οποίες αναφέρεται η μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για «κυκλωτικές χερσαίες επιχειρήσεις» όπως η προληπτική διάνοιξη διαδρόμων (είτε με εκσκαφείς είτε με προληπτικούς εμπρησμούς – fire for fire) για παρεμπόδιση του πύρινου μετώπου.

(γ) Το όλο πρόγραμμα έχοντας στο επίκεντρο τους μικρούς δορυφόρους μπορεί να πλαισιωθεί και με επίγεια μέσα επιτήρησης (πύργοι με κάμερες) ως δεύτερο δίκτυο, που θα διαβιβάζουν στο κέντρο επιχειρήσεων πλήρη εικόνα (σήματα βίντεο, ελέγχου και διόπτευσης για κάθε κάμερα) μέσω του δικτύου κινητής τηλεφωνίας 3G (High-Speed Downlink Protocol Access – HSDPA).

(δ) Το κέντρο επιχειρήσεων πρέπει να γνωρίζει ποιες επίγειες και αεροπορικές δυνάμεις διαθέτει και που επιχειρεί η κάθε μονάδα. Αυτό γίνεται με τη συνδρομή ενός τρίτου δικτύου (περιφερειακό) από αισθητήρες εντοπισμού (tracking tags) με τους οποίους θα είναι εξοπλισμένες οι εναέριες και χερσαίες δυνάμεις πυρόσβεσης. Πρόκειται για κινητό ασύρματο δίκτυο αισθητήρων που αυτό-διοργανώνεται. Στο κέντρο επιχειρήσεων θα εναποτίθενται τα δεδομένα θέσεις (στίγμα) του κάθε αισθητήρα επί του συστήματος GIS και με αυτόν τον τρόπο το σύστημα θα είναι σε θέση γνωρίζει κάθε στιγμή πού βρίσκονται οι δυνάμεις πυρόσβεσης. Το έμπειρο σύστημα κατ’ αυτόν τον τρόπο θα γνωρίζει τους διαθέσιμους πόρους και θα μπορεί να τους διαχειριστεί με βέλτιστο τρόπο. Πέραν της χρησιμότητας στη βέλτιστη εκμετάλλευση των πόρων, το εργαλείο αυτό θα προστατεύει τα επίγεια τμήματα από πιθανό εγκλωβισμό ή και θα διευκολύνει τη διάσωση των πυροσβεστών που πιθανόν εγκλωβιστούν. Η τεχνολογία αυτή σήμερα υπάρχει στην Ελλάδα, επειδή ακριβώς η ΕΑΒ την έχει αναπτύξει στα πλαίσια ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ.

Η χρήση των μικρών δορυφόρων για τη δασοπροστασία και τη διαχείριση της δασοπυρόσβεσης είναι μια τεχνική που ευρέως χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ και στην Αυστραλία. Λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς που προκαλούν κάθε χρόνο οι δασικές πυρκαγιές (αυτές του 2007 εκτιμώνται στα 3 – 5 δις. € ενώ του Μαραθώνα, φέτος το καλοκαίρι, καθ’ όσον γνωρίζω δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα ο υπολογισμός) ένα ετήσιο κόστος 50εκ.€ για την εκτόξευση ενος μίνι-δορυφόρου που θα εξασφαλίζει την δασοεπιτήρηση και θα συντονίζει τις δασοπυροσβέσεις φαίνεται να είναι  επικερδής επένδυση. Στο όφελος αυτό δεν συνυπολογίζεται η εξοικονόμηση πόρων από τη βέλτιστη χρήση των αεροσκαφών και οχημάτων (μειωμένη συντήρηση, λιγότερα καύσιμα, λιγότερη κόπωση προσωπικού κλπ…). Σ’ αυτήν την περίπτωση οι δορυφόροι είναι το αναλώσιμο μέρος της δασοπροστασίας. Υπάρχει και η επένδυση σε πάγιο εξοπλισμό που είναι το κέντρο επιχειρήσεων. Το πάγιο μέρος της επένδυσης μπορεί να αποσβεστεί σε μία διάρκεια μερικών ετών.

Τέλος αξίζει να αναφερθεί ότι οι μικροί δορυφόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν spin-off εφαρμογή στην αναδάσωση και ειδικότερα στην εναέρια αναδάσωση (aerial seeding) αν επιλεγεί αυτή η τεχνική.

Πέραν όμως της δασοπροστασίας οι μικροί δορυφόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ένα μεγάλο εύρος εφαρμογών όπως είναι η αρχαιολογία, η δασολογία, η γεωργία, η εκμετάλλευση παράκτιων ζωνών, ο εντοπισμός και απεικόνιση των ρύπων στην ατμόσφαιρα που είναι ένα σημαντικό πρόβλημα για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, η ποιότητα των υδάτων κλπ… Ο κύριος όγκος των προαναφερθέντων εφαρμογών βασίζεται σε τεχνικές δορυφορικής παρατήρησης που είναι κοινές με την τεχνική των δορυφόρων για την δασοπροστασία όπως προαναφέραμε. Οι ίδιοι μίνι-δορυφόροι λοιπόν υπό κάποιες προϋποθέσεις θα μπορούσαν να προσφέρουν εικόνες και για παράπλευρες εφαρμογές σαν spin-off, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξουν και πιο εξειδικευμένοι αισθητήρες ανάλογα με την απαίτηση.

Θεσμικά μέτρα

Θα ήταν επίσης χρήσιμο η κυβέρνηση να προχωρήσει και σε θεσμικά που ορισμένα θα είναι διεθνούς εμβέλειας:

(α) Η δασοπυρόσβεση να ανατεθεί και πάλι στη δασική υπηρεσία

(β) Εν όψει αντιστοίχου προβλήματος που αντιμετωπίζουν όλες οι χώρες της Ν. Ευρώπης να δημιουργηθεί «δύναμη ταχείας επέμβασης» στην οποία θα συνεισφέρουν τα μέλη της ΕΕ και που θα επεμβαίνει μετά από συνοπτικές διαδικασίες στις χώρες που πλήττονται όταν οι πυρκαγιές λαμβάνουν διαστάσεις «συμφοράς». Το «στρατηγείο» της δύναμης να προταθεί να είναι στην Ελλάδα και η χρηματοδότησή του να γίνεται από ευρωπαϊκούς πόρους. Στα πλαίσια αυτά και το πρόγραμμα των μινι-δορυφόρων δύναται να χρηματοδοτηθεί και από το εξωτερικό αφού θα μπορεί να προσφέρει τις ίδιες υπηρεσίες και στις άλλες χώρες κάτω από το 43ο παράλληλο. Μελλοντικά το πρόγραμμα αυτό θα μπορεί και να επεκταθεί περεταίρω καλύπτοντας υψηλότερους παράλληλους και με την προσθήκη επιπλέον  δορυφόρων σε σμήνος αφού θα μπορεί να υπάρχει συγχρηματοδότηση από τις χώρες της Μεσογείου που πλήττονται από τις δασικές πυρκαγιές.
(γ) Να δημιουργηθεί φορέας έρευνας και εφαρμογής ταχείας αποκατάστασης δασών που θα διερευνήσει την εφαρμογή της αεροπορικής αναδάσωσης (aerial seeding) σε πιλοτικούς νομούς όπως η Ηλία και η Μεσσηνία σε συνεργασία με τη ΜΑΕΔΥ. Και το πρόγραμμα αυτό θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από πόρους της ΕΕ.

Συμπεράσματα

Γίνεται αντιληπτό ότι η κυβέρνηση με αντικείμενο την προστασία των δασών μπορεί να θέσει σε λειτουργία ένα πολυεπίπεδο αναπτυξιακό πρόγραμμα που θα εντάξει όχι μόνο την αεροδιαστημική κοινότητα αλλά τις ΜΜΕ, τις τοπικές κοινωνίες, την τοπική αυτοδιοίκηση, τα ερευνητικά κέντρα, όλο δηλαδή τον κοινονικό ιστό που παράγει προϊόντα, υπηρεσίες και συνεπώς πλούτο. Μπορούν να αναπτηχθούν δηλαδή σύγχρονες τεχνολογίες και καινοτομίες με οικονομικά οφέλη στις επιχειρηματικές δραστηριότητες καθώς δημιουργούν κατάλληλο υπόβαθρο για καινοτόμες επιχειρήσεις ειδικά στους τομείς των αισθητήρων, των τηλεπικοινωνιών, του λογισμικού, της αεροδιαστημικής και των δορυφορικών εφαρμογών. Γύρω από τις προαναφερθείσες καινοτόμες δραστηριότητες ανοίγει ένα πεδίο για ταυτόχρονες spin off ευκαιρίες επιχειρηματικότητας σε τομείς υποστήριξης.

Δρ. Αίθων – Οδυσσεύς Ναρλής

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: